Geen personeel om bejaarden te evacueren
24 juni 2006
Bewoners van honderden verpleeg- en verzorgingstehuizen lopen groot gevaar als er brand uitbreekt. Veiligheidsdeskundigen slaan alarm. 'Hoe moet iemand in zijn eentje veertig bejaarden evacueren?'
Het was geen aangename ontdekking toen Rolf de Wilde en zijn collega's merkten dat de bedden op de verpleegafdeling niet door de deuropening pasten. Ze wilden wel eens weten hoe ze de bewoners naar buiten zouden krijgen als er brand zou uitbreken. Maar echt soepel verliep hun spontaan ingelaste ontruimingsoefening niet. 'De bedden waren te breed', zegt De Wilde. 'Als we ze de gang op wilden rijden, moesten we ze eerst uit elkaar halen.'
De Wilde bedacht ter plekke een alternatief. 'We besloten de bewoners maar met matras en al van de trap af te laten glijden. Geen idee of dat goed zou gaan, maar het leek ons van alle opties nog de beste.' De Wilde móést wel zelf een oplossing verzinnen. Een ontruimingsplan was er niet in het Vughtse verpleeghuis, waar De Wilde vier jaar lang werkte. Ook rookmelders ontbraken, oefeningen bleven achterwege en het personeel had geen idee wat het bij een brand moest doen.
Er was een brand in een bijgebouw voor nodig om de directie wakker te schudden. Er kwam een ontruimingsplan en de kamers werden uitgerust met rookmelders. Maar aan één probleem werd niets gedaan: de bezetting tussen elf uur 's avonds en zeven uur 's ochtends bleef onveranderd laag. Eén persoon op 84 appartementen op de verzorgingsafdeling en een op veertig bedden op de verpleegafdeling. 'Veel te weinig natuurlijk", zegt De Wilde, die een jaar geleden bij een reorganisatie zijn baan verloor en nu bij vakbond Nu'91 werkt. 'Hoe moet iemand in zijn eentje veertig bejaarden evacueren?'
Volgens Jos Putman is het verhaal van De Wilde exemplarisch voor hoe het met de brandveiligheid in zorginstellingen is gesteld. Putman is lid van een commissie die in opdracht van de Nederlandse brandweer ontruimingsplannen ontwikkelt. Hij en zijn collega's bezochten tal van tehuizen en spraken er met directeuren en verplegend personeel. Hun conclusie: bij driekwart van de zorginstellingen schort het aan de brandveiligheid.
Voor de overheid kan die constatering niet als een grote verrassing komen. Zo stuitten achtereenvolgens de Vrom-inspectie, de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en de arbeidsinspectie twee jaar geleden op tal van tekortkomingen, zoals het ontbreken van voldoende bedrijfshulpverleners (BHV-ers), voldoende brandwerende afscheidingen en deugdelijke ontruimingsplannen. De Vrom-inspectie droeg gemeenten op voortaan tijdens controles beter op de knelpunten te letten. Doen ze dat ook? De inspectie weet het niet. De andere twee onderzoeken hebben geen vervolg gekregen.
Het is volgens Putman tekenend voor hoe de overheid met brandveiligheid in de zorg omgaat. Instellingen zelf valt volgens hem weinig kwalijk te nemen. Dat ze niet toekomen aan brandoefeningen vindt Putman niet gek. 'Ze hebben de afgelopen jaren enorme bezuinigingen te verstouwen gekregen. Voor oefeningen is geen tijd en geen geld.' Niet alleen oefenen is vaak te veel gevraagd, zegt directeur Jaap Röell van de stichting Cordaan, eigenaar van ruim twintig verpleeg- en verzorgingstehuizen in Amsterdam. Ook de eisen die aan zorginstellingen worden gesteld zijn onwerkbaar. Zo kreeg Röell de opdracht automatische deurdrangers te bevestigen, zodat de kamers bij brand op slot gaan. 'De gedachte is dat muren en deuren het vuur een half uur lang tegen kunnen houden en dat bewoners het veiligst zijn op hun kamer. Maar demente bejaarden kunnen dat helemaal niet aan. Die raken volledig in paniek.'
Röell erkent dat ook hij de grootste moeite heeft om 's nachts voldoende BHV-ers op de been te krijgen. En het is juist die lage bezetting die verplegers nachtmerries bezorgt, zegt Putman. 'Ze vrezen het moment dat er brand uitbreekt en ze er in hun eentje voor staan. 'Het is hopen op een wonder', vertellen verplegers ons. Directeuren zeggen: 'We kunnen het niet aan. Er gaan onherroepelijk doden vallen'.'
Bijkomend probleem is dat veel bewoners van verzorgingshuizen, die veel zelfstandiger zijn, de deur van hun kamer 's nachts op slot doen. Als dan brand uitbreekt en ze niet wakker zijn te krijgen, kan niemand er in. Centrale ontgrendelingssystemen zijn er niet. Welke problemen dat kan opleveren, weet brandweerman Hans Sevenstern uit Cappelle aan den IJssel. 'Eigenlijk moet er een loper klaar liggen waarmee je alle deuren open maakt. Maar het komt regelmatig voor dat die er niet is en we deuren moeten intrappen." Daar gaat kostbare tijd mee verloren.
Veel zorginstellingen hebben bovendien geen ontruimingsplan, zegt Sevenstern, terwijl dat wel een voorwaarde is om een gebruiksvergunning te krijgen.
'Maar die vergunningen worden vaak afgegeven zonder enige vorm van controle.' En als gemeenten al controleren, blijft het zonder gevolgen. Putman: 'Er is geen burgemeester die het in zijn hoofd haalt een verpleeghuis te sluiten en tweehonderd bejaarden op straat te zetten.'
Zie ook:
Brandweer kraakt zorginstellingen
24 juni 2006, De Stentor
